Zmiana (nie) jest możliwa !!!


Hipokamp odgrywa, jedną z kluczowych ról w procesie edukacji, a także procesach tzw. zmiany. Ten obszar naszego mózgu jest współodpowiedzialny za identyfikację wszelkiego rodzaju zjawisk i swoistą selekcję, jest tzw. wykrywaczem nowości.
"Novelity Detector" 

Jeżeli sytuacja jest nam znana, czyli ma swoją reprezentację neuronową w mózgu,  Hipokamp przestaje się nią zajmować i przekazuje informację do innych struktur gdzie uruchamiane są automatyzmy (skrypty, wzorce, nawyki, czy jakkolwiek lubicie to nazywać). 
Jeżeli jednak sytuacja, zdarzenie jest dla Hipokampu nowa, ma on dwa wyjścia, odrzucić je, pominąć  uznając za nieatrakcyjne lub uznać za ciekawą i atrakcyjna, i stworzyć nową reprezentację neuronową.
Jednak tematem tegoż wpisu miała być zmiana, czy jest ona możliwa? czy zmiany można dokonać w sposób łatwy? 

O to należałoby zapytać osoby walczące z nałogiem. Często mówi się że osobą uzależnioną (np.alkoholikiem, lub narkomanem, ...) jest się całe życie i niemożliwe jest całkowite wyleczenie. I jest to poniekąd prawda, wynika to z faktu iż raz utworzona  reprezentacja neuronowa wzmocniona "mechanizmem nagradzania" pozostaje z nami przez całe życie, i jej zmiana nie jest możliwa.
"Zmiana (nie) jest możliwa"
A jednak ludzie dokonują zmian, wychodzą z nałogów, zmieniają swoje życie i dostosowują  swój ośrodkowy układ nerwowy do doświadczeń życiowych, a proces ten nazywany jest w sposób ogólny Neuroplastycznością mózgu. W sposób bardzo ogólny gdyż plastyczność neuronów rozpatrywana może być na co najmniej trzech różnych znanych nam "płaszczyznach" układu nerwowego: płaszczyźnie połączeń synaptycznych, płaszczyźnie wzrostu / przemieszczenia neuronów, płaszczyźnie mapy korowej.
Z wspomnianą wcześniej neuroplastycznością i jej płaszczyznami wiąże się kilka procesów, np.. Zmiana siły połączeń neuronalnych którego przykładem jest np. warunkowanie klasyczne, wzrost neuronów, przemieszczenie neuronów, zmiana reprezentacji w płaszczyźnie mapy korowej.
Tylko czy możemy ten proces nazwać zmianą? Ja raczej proces ten nazwałbym zastępowaniem starego nieatrakcyjnego i nieużytecznego dla nas wzorca innym nowym lub użytecznym lecz słabo jeszcze  utrwalonym. Utrwalanie nowego następuje w procesie jego powtarzania, najlepiej w środowisku / kontekście w którym docelowo ma funkcjonować. Ma rację Sokrates mowiąc"
"Kluczem do zmiany jest to, by skupić całą energię nie na tym co stare, ale na tym, co nowe. "
Jak więc dokonać zmiany?

Mózg który stanowi około 2% wagi naszego ciała zużywa 20 - 25% energii dostarczanej do organizmu. Aby ograniczać zużycie tej energii, dąży do automatyzacji procesów, a więc korzysta z automatyzmów, wzorców skryptów nazywanych przez nas również nawykami. I w związku z powyższym najczęściej nie jesteśmy w stanie sami zmienić swojego życia, gdyż poruszamy się tylko i wyłącznie wokół tego co "znane  i lubiane".
Co więcej nie możemy zmienić tego czego nie widzimy. Tak więc chcąc dokonać życiowej zmiany koniecznym wydaje się być skorzystanie z pomocy innej osoby, profesjonalisty: coacha, mentora, trenera, ... najlepiej takiego, który w procesie korzysta z pracy z przestrzenią i mechanizmami kotwiczenia.
Neuron miejsca
A więc z wyjątkiem wspomnianego wcześniej Hipokampu, który wyspecjalizował się w szczegółach, nasz mózg nastawiony jest na poznawanie ogólnych prawidłowości (heurystyki), a tych prawidłowości nie uczymy się przez poznanie ogólnych zasad.
Uczymy się poprzez doświadczenia, przetwarzanie przykładów i na ich podstawie sami tworzymy zasady (i w konsekwencji automatyzmy), i tu również udział ma Hipokamp nazywany "neuronem miejsca"
Badania pokazują że aktywacja hipokampu następuje przy doświadczeniach przestrzennych, doświadczeniach ruchu i poznawania nowych miejsc. Więc uruchomienie w procesie "zmiany" wszystkich modalności, a przede wszystkim kinestetyki, dołączenie do tego elementów kotwiczenia, wyobrażeń i wizualizacji, daje nam większe prawdopodobieństwo sukcesu zarówno przy procesach uczenia jak i zmiany. Jest to oczywiście za każdym razem experyment i  pewnego rodzaju manipulacja neurofizjologiczna, ale daje nam pierwsze doświadczenie tworzące reprezentację neuronową z którą później można pracować w określonym kontekście.
Niemożliwe jest stworzenie takiej reprezentacji poprzez zwykłą rozmowę.  
KONSOLIDACJA, POSTPROCESSING, ENGRAM
Jeżeli podczas lub po experymencie powstały, aktywacje nowych sygnałów neuronów HIPOKAMPA, to we śnie neurony które tworzyły reprezentację neuronową ponownie się aktywują. Następuje wówczas obróbka i utrwalenie treści w pamięci, a proces ten nazywa się KONSOLIDACJĄ.
We śnie to HIPOKAMP pełni rolę nauczyciela kory mózgowej
Między hipokampem a korą mózgową są liczne, ścisłe połączenia. Stąd kiedy podczas następnego snu po wyżej wspomnianym procesie zmiany / uczenia, w czasie głębokiego snu następuje aktywacja w hipokampie, dla KORY oznacza to ponowne przedstawienie wyuczonych treści. To dodatkowe przetwarzanie w fazie snu głębokiego nazywane jest "POSTPROCESSINGIEM"
Ślady pamięci (engramy) tworzone są przez przenoszenie informacji z małego magazynu jakim jest HIPOKAMP do kory mózgowej (duży trwały magazyn). A ponieważ po sesji coachinowej, mentoringowej czy jakiejkolwiek innej efekty experymentu utrzymywać mogą się przez krótki okres czasu, celem podtrzymania "zmiany" kluczowym elementem procesu są tak zwane zadania domowe ściśle powiązane z procesem zmiany i odkryciami, konieczne do wykonania jeszcze w dniu sesji, a najlepiej przed snem ;)
Co więc musimy zrobić aby dokonać zmiany?
  • Same pytania nie wystarczą, mogą doprowadzić do "jakiegoś" pierwotnego wglądu, i dysonansu poznawczego. 
  • Do zmiany potrzebny jest experyment, doświadczenie i jego utrwalenie aby zmianę wprowadzić w życie.
  • Tak więc to czy zmiana będzie dla Ciebie możliwa zależy od Ciebie ale też od coacha, mentora lub innego edukatora którego zaprosisz w swoją podróż do zmiany
Jeżeli wiemy już jak nasza zmiana ma wyglądać, potrzebujemy na tyle "wzmocnić" przez trening połączenia synaptyczne w istniejącej reprezentacji neuronowej, aby stała się dominującą w określonej sytuacji (wzorzec, nawyk, skrypt,…).
Jeżeli nie wiemy jak zmiana ma wyglądać możemy w procesach coachingu lub mentoringu odkrywać, testować i utrwalać inne nowe rozwiązania tworząc użyteczne dla nas reprezentacje neuronowe.

Literatura uzupełnijaca tudzież źródła ;) 
  • Manffred Spitzer - jak uczy się mózg
  • Kaja Nordengen - mózg rządzi, Twój niezastąpiony narząd 
  • Kaja Nordengen - Mózg ćwiczy, czyli jak utrzymac mózg w dobrej formie
  • Maciej Bennewicz - Coaching i mentoring w praktyce
  • Sholomo Vaknin - Biblia NLP wydanie rozszerzone
  • James Fallon - Mózg psychopaty
  • Dariusz Doliński, Jan Strelau - Psychologia Akademicka
  • The hippocampus and visual perception. PMID: 22529794

...

Komentarze